Te dni wolne przepadają 31 grudnia! “Siła wyższa” i opieka – ostatni dzwonek.

Masz jeszcze kilka dni, by skorzystać z dodatkowego wolnego. 1 stycznia licznik się wyzeruje.

Grudzień to tradycyjnie czas walki o wykorzystanie zaległego urlopu wypoczynkowego. Jednak od czasu nowelizacji Kodeksu pracy (wdrożenie dyrektywy work-life balance), pracownicy mają do dyspozycji nowe rodzaje dni wolnych, o których często zapominają.

Tu pojawia się pułapka. O ile zwykły urlop wypoczynkowy przechodzi na kolejny rok (i można go wykorzystać zazwyczaj do 30 września), o tyle nowe uprawnienia działają na zasadzie “Use it or Lose it” (wykorzystaj lub stracisz).

Jako eksperci Biura Rachunkowego PERFECTA, przypominamy pracownikom o ich prawach, a pracodawców uczulamy: sprawdźcie grafiki, bo końcówka roku może być pod tym względem gorąca.

Zwolnienie od pracy z powodu “siły wyższej”. Co tracisz?

Zgodnie z art. 148(1) Kodeksu pracy, pracownikowi przysługują w roku kalendarzowym 2 dni (lub 16 godzin) zwolnienia od pracy z powodu działania siły wyższej.

• Co to jest? Nagłe zdarzenie: choroba, wypadek członka rodziny, awaria w domu (np. pęknięta rura), które wymagają Twojej natychmiastowej obecności.
• Płatność: Za ten czas zachowujesz prawo do 50% wynagrodzenia.
• Ważne: Wymiar tego zwolnienia nie przechodzi na rok 2026. Jeśli nie wykorzystałeś tych 2 dni w 2025 roku, one po prostu przepadają. 1 stycznia otrzymasz nową pulę na nowy rok, ale “stara” znika bezpowrotnie.

Urlop opiekuńczy – 5 dni, które również przepadają

Kolejnym uprawnieniem, które “resetuje się” z końcem roku, jest urlop opiekuńczy (art. 173(1) KP).

• Wymiar: Aż 5 dni w roku kalendarzowym.
• Cel: Zapewnienie osobistej opieki członkowi rodziny (rodzice, dzieci, małżonek) lub osobie zamieszkującej we wspólnym gospodarstwie domowym, która wymaga wsparcia z poważnych względów medycznych.
• Płatność: Jest to urlop bezpłatny (choć okres ten wlicza się do stażu pracy).
• Zasada: Niewykorzystane dni nie kumulują się. 31 grudnia 2025 to ostatni dzień na skorzystanie z puli na ten rok.

Opieka na dziecko (Art. 188 KP) – klasyk, o którym warto pamiętać

Nie zapominajmy też o “starej” opiece na dziecko do lat 14. To 2 dni (lub 16 godzin) płatne 100%.

Wielu rodziców zostawia je sobie “na czarną godzinę” w grudniu. Warto pamiętać, że te dni również nie przechodzą na kolejny rok. Jeśli ich nie wybierzesz – przepadną (chyba że drugi rodzic wykorzystał limit).

Tabela: Co przechodzi na 2026, a co przepada?

Dla ułatwienia przygotowaliśmy proste zestawienie. Zobacz, o które dni musisz zadbać przed Sylwestrem.

Okiem Pracodawcy: Jak zarządzić ryzykiem w grudniu?

Dla pracodawców informacja o przepadających dniach wolnych może brzmieć jak zapowiedź chaosu. Co jeśli połowa załogi nagle przypomni sobie o “sile wyższej” w okresie świątecznym?

1. Weryfikacja wniosków: Pamiętaj, że “siła wyższa” dotyczy spraw pilnych i nagłych. Pracodawca ma ograniczone pole do odmowy (wniosek można złożyć w dniu nieobecności!), ale w przypadku urlopu opiekuńczego masz prawo oczekiwać wskazania kogo i dlaczego pracownik musi otoczyć opieką.
2. Komunikacja: Warto już teraz przypomnieć pracownikom o zasadach. Transparentność pomaga w planowaniu grafiku.
3. Planowanie: Wnioski o urlop opiekuńczy składa się z wyprzedzeniem (min. 1 dzień). To daje czas na reorganizację pracy.

Najważniejsze Pytania i Odpowiedzi (FAQ)

Czy pracodawca może odmówić urlopu od siły wyższej w Wigilię?
Teoretycznie wniosek jest wiążący, jeśli faktycznie zaszła “siła wyższa” (np. pękła rura). Jednak wykorzystywanie tego trybu jako “dodatkowego urlopu na pierogi” jest nadużyciem prawa. Pamiętaj też, że jest to dzień płatny tylko w 50%.

Czy niewykorzystane dni opieki można zamienić na ekwiwalent pieniężny?
Nie. Za niewykorzystaną “siłę wyższą”, urlop opiekuńczy czy opiekę na dziecko (art. 188) nie przysługuje żaden ekwiwalent pieniężny. Jeśli ich nie wykorzystasz – po prostu znikają.

Czy wniosek o “siłę wyższą” muszę uzasadniać dokumentami?
Przepisy nie wymagają przedstawiania dowodów (np. zaświadczenia od hydraulika), ale pracownik składa oświadczenie o przyczynie. Poświadczenie nieprawdy może wiązać się z odpowiedzialnością porządkową.

Zadbaj o porządek w kadrach przed Nowym Rokiem

Koniec roku to gorący okres w działach kadr. Rozliczanie czasu pracy, zamykanie wniosków urlopowych i przygotowanie do zmian w nowym roku (np. nowa płaca minimalna 2026) wymaga precyzji.

Nie daj się zaskoczyć grudniowym nieobecnościom. Jeśli potrzebujesz wsparcia w zarządzaniu personelem i audycie dokumentacji pracowniczej, jesteśmy do Twojej dyspozycji.

Sprawdź naszą ofertę Obsługi Kadr i Płac

Autor: Monika Kala-Gruba, Kierownik działu kadr i płac